Szlak niebieski graniczny

Grybów – Nowy Łupków – Rzeszów

Niebieski szlak turystyczny, zwany inaczej szlakiem granicznym, a na odcinku Grybów-Nowy Łupków nosi nazwę im. Kazimierza Pułaskiego, gdyż prowadzi przez tereny, na których swe obozy zakładali i walczyli pod jego dowództwem konfederaci barscy. Ma 445 km i jest drugim pod względem długości szlakiem w polskich górach. Na długich odcinkach przebiega wzdłuż granic ze Słowacją i z Ukrainą. Prowadzi przez Beskid Niski, Bieszczady Zachodnie, Góry Sanocko-Turczańskie, Pogórze Przemyskie, Pogórze Dynowskie. Najwyżej położone miejsce na szlaku to Krzemień 1335 m n.p.m. w Bieszczadach.

Szlak niebieski graniczny im. Kazimierza Pułaskiego – odcinek Grybów-Nowy Łupków
Grybów – Wysowa-Zdrój – Konieczna – Dębi Wierch (664 m n.p.m.) – Przełęcz Beskid (587m n.p.m.) – Ożenna – Huta Polańska – Wielka Góra (731 m n.p.m.) – Baranie (754 m n.p.m.) – Barwinek – Przełęcz Dukielska (500 m n.p.m.) – Czeremcha – Kamień (857 m n.p.m.) – Jasiel – Kanasiówka (823 m n.p.m) – Siwakowska Dolina 701 – Nowy Łupków.

Długość szlaku:

89 km, w tym w woj. Podkarpackim: 73 km, czas przejścia 36 godz.

Główny Szlak Beskidzki

Główny Szlak Beskidzki im. Kazimierza Sosnowskiego jest najdłuższym pieszym szlakiem w polskich górach. Jego długość wynosi 519 km i przebiega od Ustronia w Beskidzie Śląskim, do Wołosatego w Bieszczadach. Wiedzie przez kilka grup górskich: Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, Beskid Makowski, Beskid Wyspowy, Gorce, Beskid Sądecki, Beskid Niski i Bieszczady, pokazując różnorodny krajobraz, a także liczne ciekawostki przyrodnicze i historyczne.

Główny Szlak Beskidzki ma szczególne znaczenie dla uprawiania turystyki górskiej. Jest klamrą spinającą cały obszar Karpat, a jego pokonanie jest znaczącym osiągnięciem dla każdego turysty. Ustanowienie odznaki i jej rozpropagowanie będzie ważnym elementem promocji turystyki górskiej, oraz uznania roli PTTK w tworzeniu szlaków turystycznych.

Główny Szlak Beskidzki – odcinek Beskid Niski:

Mochnaczka Niżna – Banica – Ropki – Hańczowa – Kozie Żebro (847 m) – Regietów – Rotunda (771 m) – Ług (k. Zdyni) – (Popowe Wierchy 684 m) – Krzywa – Wołowiec – Bacówka PTTK w Bartnem – Przełęcz Majdan (616 m) – Magura (842 m) – Świerzowa – Kolanin  (705 m) – Przełęcz Hałbowska (577 m) – Obszar Ochrony Ścisłej Kamień – Kąty – Grzywacka (567 m) – Łysa Góra (641 m) – Polana (651 m) – Chyrowa wieś– Chyrowa (płd. zbocze 694 m) – Kamienna Góra (płn. zbocze 673 m) – Pustelnia Św. Jana z Dukli – Nowa Wieś – Cergowa (716 m)  Lubatowa – Żabia Góra (płd.-wsch. zbocze 520 m) – Iwonicz Zdrój – Mogiła 608 – Rymanów Zdrój – Wisłoczek – Rudawka Rymanowska – Puławy – pasmo Bukowicy – Tokarnia (778 m) – Komańcza

Długość odcinka szlaku:

132 km , w tym w województwie Podkarpackim 88 km, czas przejścia ok. 47 godzin

Teren Gminy Dukla charakteryzuje się bogactwem gatunków flory (około 900 gatunków flory naczyniowej, w tym około 600 gatunków leśnych).

Pod względem florystycznym obszar gminy jest obszarem przejściowym między Karpatami Wschodnimi a Zachodnimi. Charakterystyczne dla tego obszaru jest zanikanie gatunków wschodniokarpackich (6 gatunków) i wzrost liczby gatunków zachodniokarpackich np. tojad dzióbaty (Aconitum variegatum), żarnowiec miotlasty (Sarothamnus scoparius), krzyżownica (Polygala), przytulia okrągłolistna (Galium rotundifolium) i starzec kędzierzawy (Senecio rivularis). Wiele roślin na obszarze Beskidu Niskiego ma zachodnią granicę zasięgu występowania np. tojad wiechowaty (Aconitum paniculatum). Występują na analizowanym obszarze również gatunki kserotermiczne (pontyjskie) takie jak: róża francuska (Rosa gallica), nawrot lekarski (Lithospermum officinale), kocimiętka naga (Nepeta nuda), kłokoczka południowa (Staphylea pinnata), cebulica dwulistna (Scilla bifolia).

Rośliny górskie reprezentowane są tu przez 82 gatunki reglowe i 7 gatunków subalpejskich np. omieg górski (Doronicum austriacum), ciemiężyca zielona (Veratum lobelianum), i modrzyk górski (Cicerbita alpina). Osobliwością dendrologiczną są krzewiaste formy cisa występujące w rezerwacie „Wadernik” oraz jedyne rodzime stanowisko modrzewia polskiego w Beskidzie Niskim w okolicach Barwinka. Wymienić także trzeba występujące tu storczyki: storczyk kukawka (Orchis militaris), storczyk blady (Orchis pallens) i kruszczyk błotny (Epipactis palustris), rośliny wpisane do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Około 47 gatunków roślin objęto ochroną prawną ścisłą a 11 gatunków ochroną prawną częściową. W lasach w wysokim stopniu naturalnych przeważa zróżnicowane zbiorowisko buczyny karpackiej z całym bogactwem licznych gatunków domieszkowych.

W niżej położonych grądach zwraca uwagę obecność lipy szerokolistnej (Tilia platyphyllos), a zawilgocenie terenu zaznacza występujący czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum )i parzydło leśne (Aruncus dioicus) oraz suche podzespoły z kosmatką (Luzula) i turzycą (Carex). Nad rzekami i potokami często rośnie łęgowa olszynka karpacka z rzadką paprocią, pióropusznikiem strusim (Matteucia stuthiopteris). W okolicy góry Piotruś i w rezerwacie „Przełom Jasiołki” występuje unikalne w skali Karpat zbiorowisko jaworzyny górskiej z języcznikiem zwyczajnym (Phyllitis scolopendrium)

Typowo górska fauna charakteryzuje się dużą liczbą gatunków puszczańskich. Żyje tu 276 gatunków kręgowców (ssaków – 64 gat., ptaków – 152 gat., ryb – 41 gatunków i gadów – 7 gat.), z czego 191 gatunków podlega ochronie ścisłej, a 7 ochronie częściowej.

Również w świecie fauny widoczne są znamiona pogranicza; obok typowo górskich, jak np. ryjówka górska (Sorex alpinus), pliszka górska (Motacilla cinerea), traszki – górska (Triturus alpestris) i karpacka (Triturus montadoni), orzechówka (Nucifraga caryocatactes), żyją zwierzęta nizinne, np. remiz (Remiz pendulinus), kumak nizinny (Bombina bombina) i traszka grzebieniasta (Triturus cristatus).

W lasach występują wilki (Canis lupus), lisy (Vulpes vulpes), rysie (Lynx lynx) i prawdopodobnie żbiki (Felis silvestris) oraz borsuki (Meles meles). Pojawiają się również niedźwiedź (Ursus arctos) i łoś (Alces alces).

Na terenie gminy bytuje 120 gatunków ptaków (lęgowych). Z drapieżnych (rzadkich) ptaków występują: orły przednie (Aquila chrysaetos), orliki krzykliwe (Aquila pomarina), krogulce (Accipiter nisus), jastrzębie (Accipiter gentilis), myszołowy włochate (Buteo lagopus), kobuzy (Falco subbuteo), pustułki (Falco tinnunculus) kobczyki (Falco vespertinus). Żyje tu 7 gat. sów, 10 gat. dzięciołów – z białogrzbietym (Dendrocopos leucotos) i trójpalczastym (Picoides triadactylus) -zanotowanym w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt, 11 gat. drozdów (Turdus), nieliczne bociany czarne (Ciconia nigra) i jarząbki (Bonasa bonafi) – jedyny gatunek kuraków oraz drobne ptaki śpiewające w licznych populacjach (wszystkie gatunki są powszechne w Karpatach).

Równie bogato reprezentowane są tu owady. Wyjątkowa różnorodność zbiorowisk roślinnych idzie w parze z bogactwem występujących tu gatunków zapylających, głównie błonkówek i motyli. Najciekawsze z nich to mieniak tęczowiec (Apatura iris), niepylak mnemozyna (Parnassius mnemosyne), rusałki – żałobnik (Nymphalis antiopa) i wierzbowiec (Nymphalis polychloros), paź królowej (Papilion machon), i paź żeglarz (Papilio podalirius) oraz zalatująca z południa zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos). Wśród biegaczowatych rozpoznano 100 gatunków ryjkowców, w tym wiele rzadkich wschodniokarpackich.

Targ w Dukli odbywa się w każdy czwartek i sobotę. Ponadto w każdą pierwszą sobotę miesiąca odbywa się giełda „staroci” na parkingu przy Białym Pałacu w Dukli – ul. 3 Maja. Nie jest to wydarzenie dla śpiochów. Kiedy wielkomiejskie galerie handlowe dopiero budzą się do życia, tutaj zwijają się ostatni straganiarze. Wyprawa na targ o godzinie dziesiątej nie ma już sensu…  Najciekawsze stragany rozkładają się niedaleko rzeki Jasiołki i na placu na przeciwko firmy budowlanej. Można szperać w różnych rupieciach, a ceny rzadko przekraczają kilkanaście złotych, i nie ma znaczenia, czy jest to gliniany dzban, stare narty, krzesło, mosiężny młynek do kawy, płyty winylowe, czy firmową odzież. Dukielska targowica, oprócz funkcji handlowych, ma znaczenie plotkarsko-towarzyskie. Na targu w Dukli góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem tak.

Podczas II wojny światowej od 8 września do 30 listopada 1944 r. w okolicach Przełęczy Dukielskiej, na styku Karpat Zachodnich i Wschodnich, rozegrała się wielka bitwa, którą nazwano Operacją Karpacko-Dukielską (inaczej Dukielsko-Preszowską). Najbardziej spektakularnym etapem walk był bitwa pancerna w „Dolinie Śmierci” niedaleko Dukli, która odbyła się 12-14 września.

Wzgórze 534 nazywane jest również przez starszych mieszkańców okolic „Krwawym Wzgórzem”. Od 11 września 1944 r. toczyły się ciężkie walki o wzgórze 534. Kto miał wzgórze ten kontrolował szosę Dukla-Nowy Żmigród, mógł ostrzeliwać Duklę i okoliczne szosy. Walki o to strategiczne wzniesienie trwały w dzień i w nocy, kilkakrotnie przechodząc z rąk do rąk. Boje te, prowadzone przez 1 Brygadę Czechosłowacką, stały się symbolem walk na Przełęczy Dukielskiej. 9 września wzgórze zostało zdobyte przez oddziały 1 Korpusu Czechosłowackiego. W tym dniu Czechosłowacy zdobyli również Teodorówkę.

Obecnie na wzgórzu w Teodorówce znajduje się pomnik żołnierzy walczących na tym terenie w czasie Operacji Karpacko-Dukielskiej oraz malowniczy punkt widokowy z lunetą i planszami przybliżającymi okoliczne wzniesienia.

W czasie II wojny światowej podczas operacji karpacko-dukielskiej od 12-14 września 1944 roku miała tu miejsce słynna górska bitwa pancerna. Toczyły się w tym miejscu szczególnie zacięte walki, w których obie strony poniosły duże straty. Przeszło tędy od Głojsc natarcie kawaleryjskie korpusu gen. Baranowa. Oddziały czechosłowackie w bardzo trudnych warunkach atmosferycznych zdobyły Iwlę i Chyrową. Iwla została zniesiona z powierzchni ziemi. Według przekazów krew rannych i zabitych żołnierzy barwiła wody rzeki na czerwono. Teren ten po wojnie nazwano „Doliną Śmierci”.

Wodospad w Iwli znajduje się w południowej części wsi na potoku Iwełka. Jest kilkumetrowej wysokości pomnikiem przyrody nieożywionej. Nad wodospadem kręcone były sceny do filmu „Wino truskawkowe”, oparte na opowiadaniach Andrzeja Stasiuka „Opowieści galicyjskie”.

GPS

49°32’45.4″N 21°37’05.3″E